پیش بینی ترک فعل در قوانین جزایی و فعل ناشی از ترک فعل

در پیش نویس قانون جزائی انگلیس، به منظور اینكه ترك فعل نیز عنصر مادی قتل قرار گیرد، در تعریف قتل بجای كلمهٔ «كشتن»، اصطلاح «موجب مرگ دیگری شدن» بكار گرفته است.

با توجه به این پیش‌نویس، در جائی كه فردی همسر یا هم منزل دیگری یا پدر، مادر یا قیم طفلی می‌باشد یا یكی از ساكنین خانه می‌باشد یا تعهد به مراقبت از دیگری نموده      و این شخص مرتبط با او (یعنی همسر، هم منزل، طفل یا شخص مورد تعهد به مراقبت) در معرض خطر قرار گرفته است بگونه‌ای كه اگر اقدامی صورت نگیرد، امكان آسیب دیدن او وجود دارد و شرائط و اوضاع و احوال بگونه‌ای است كه عرفاً از وی انتظار انجام اقدامی برای نجات شخص در معرض خطر می‌رود، در این صورت فرد موظف به تلاش در جهت نجات دادن وی میباشد و اگر كوتاهی او در انجام وظیفه منجر به مرگ آن شخص شود، از بابت قتل غیرعمدی مسئول شناخته می‌شود. وظیفه اقدام در جهت نجات دادن دیگری از خطر آسیب‌جسمانی، می‌تواند از قرار داد یا تصدی شغلی كه ماهیت آن كمك به نیازمندان است، ناشی شود.

در خصوص فعل ناشی از ترك فعل، دو نظر بین حقوقدانان وجود دارد:

عده‌ای از حقوقدانان معتقدند كه موضوع فعل ناشی از ترك فعل، در حقوق جزائی محلی ندارد و آنچه مطرح است جرم فعل نشان از ترك فعل ناشی گردد. آقای دكتر باهری در مقام توضیح جرم فعل ناشی از ترك فعل می‌گویند: «هرگاه نتیجه مجرمانه بعللی كه مربوط و مستند به فعل شخص نیست و در شرف وقوع باشد و ناظری كه از عهده جلوگیری از حصول نتیجه مجرمانه و تحقق زیان بر می‌آید و می‌تواند با كوشش و سعی خود آن را عقیم سازد بی‌حركت بماند و مجاهدتی بعمل نیاورد، آیا در این صورت نتیجه بحساب وی گذاشته می‌شود و با وی همان رفتاری می‌شود كه هر گاه با كوشش و علم خود به نتیجه مجرمان می‌رسید خلاصه آیا ترك فعل كه بدین‌گونه به یك فعل مثبت ارتباط می‌یابد، جرم است و مشمول مقررات جزائی می‌شود یا نه؟ مثال- ۱- نابینائی در شرف سقوط در چاه است و ناظری حال او را مشاهده می‌كند معذالك از راهنمائی او دریغ می‌ورزد؛ نابینا در چاه سقوط می‌كند و می‌میرد. مثال ۲- مادری از رضاعت طفل شیرخوار خویش امتناع می‌كند و كودك از گرسنگی جان می‌سپارد» و یكی از نویسندگان حقوقی، برای جرم فعل ناشی از ترك فعل، چنین مثال می‌زند:‌«مثال اول- یك نفر عابر سنگی را روی ریل راه‌آهن می‌بیند كه در موقع عبور قطار ممكن است مانع مزبور باعث خارج شدن قطار از ریل شده و جان عده‌ای در خطر بیفتد. عابر مزبور از راه بی‌اعتنائی یا با خبث طینت از برداشتن مانع مزبور خودداری و بالنتیجه حادثه اتفاق می‌افتد. مثال دوم- شخصی كه در حال غرق شدن است و ناظری از راه بی‌تفاوتی و كینه و دشمنی كه با شخص مغروق دارد از نجات او خودداری می‌كند.»

نظر عده‌ای دیگر از حقوقدانان این است كه حالت فعل ناشی از ترك فعل وجود دارد و آن در جائی است كه فعل مجرمانه ارتكابی توسط متهم از ترك فعل (او یا دیگری) ناشی شده باشد به دیگر سخن، ترك فعل زمینه ساز تحقق فعل بوده است.

در این زمینه، آقای دكتر آزمایش معتقدند كه حقوقدانان در كتب كیفری خود واقعهٔ حادث شده از ترك فعل متهم را بعنوان فعل محسوب نموده و عنوان آن را فعل ناشی از ترك فعل گذاشته‌اند در حالیكه این همان ترك فعل است و هیچگونه تفاوتی با آن ندارد. در واقع، تفاوت فعل ناشی از ترك فعل و ترك فعل در این است كه در مورد اول، فعل مجرمانه‌ای ارتكاب می‌یابد كه منجر به تحقق نتیجه ممنوعه‌ای میگردد و ارتكاب این فعل مجرمانه در اثر ترك فعلی است كه قبل از آن صورت گرفته است و اگر آن ترك فعل نبود، این فعل صورت نمی‌گرفت در حالیكه در ترك فعل، صرفاً ترك (عدم انجام) یك فعل مثبت است كه منجر به بروز نتیجه ممنوعه می‌شود. ایشان برای فعل ناشی از ترك فعل مثالهای زیر را مطرح می‌نمایند:

 

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

ماهیت ترک فعل در جرم قتل در حقوق ایران با نگاهی حقوق آمریکا و فرانسه