در ماده 688 قانون مجازات اسلامی عبارت « از قبیل» نشان دهنده این می باشد که مصادیق مذکور در این ماده تمثیلی است و شامل اعمالی نظیر ریختن زباله در بیابان، آلودگی صوتی، آلودگی جنگل ها، کوه ها، مراتع، یخچال ها و تمامی منابع طبیعی می باشد. لذا سعی کردیم در این جا به بررسی مصادیق دیگری از آلودگی بهداشت محیط زیست بپردازیم. تبصره یک این ماده بیان می دارد: تشکیل اینکه اقدام مزبور تهدید علیه بهداشت عمومی و آلودگی محیط زیست شناخته می شود و نیز غیر مجاز بودن کشتار دام و دفع فضولات دامی و همچنین اعلام جرم مذکور حسب مورد بر عهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سازمان حفاظت و محیط زیست و سازمان دامپزشکی خواهد بود.

از ظاهر ماده این استنباط می شود که اعلام جرم و تشخیص جرم بودن آن، بر عهده این چند نهاد است، اما با توجه به عدم ذکر ماده 688 در ماده 104 قانون مجازات اسلامی جدید به عنوان جرم قابل گذشت، این جرم می تواند توسط سایر افراد نیز مورد شکایت قرار گیرد و حتی مراجع قضایی بدون وجود شکایت نیز قادر به تعقیب مرتکب جرم می باشند. این بدین معنی است که اگر فرد یا افرادی جرایم تهدید علیه محیط زیست را گزارش نمایند، دادگاه ملزم به رسیدگی می باشد. زیرا این جرم جنبه عمومی دارد و برای حفظ منافع عمومی باید اهمیت ویژه ای برای این مقوله قائل شد.

فصل اول :عناصر تشکیل دهنده جرم

در این فصل عناصر تشکیل دهنده جرم تهدید علیه بهداشت عمومی مورد بررسی قرار می گیرد.

اولين عنصر جرم بودن يك عمل آن است كه از طرف قانونگذار به عنوان جرم، پيش بيني شده و مجازات مشخصي براي آن مقرر شده باشد. ريشة اين عنصر را بايد در اصل «قانوني بودن جرائم و مجازات ها» جستجو كرد و براساس اين اصل هيچ عملي جرم تلقي نمي‌شود مگر آن كه آن عمل به موجب قانوني از قبل تدوين شده، جرم شناخته شده باشد. بنابراين طبيعي است كه نمي‌توان اعمال مقدم بر وجود قانون را مجرمانه تلقي كرد.[1]

تا زماني كه افكار باطني افراد و مقاصد مجرمانة آنان از مرحله تفكر و انديشه خارج نگرديده و جنبه خارجي و مادي به خود نگرفته نمي‌توان گفت كه جرمي‌واقع شده است . بنابراين براي تحقق يك جرم لازم است افكار و انديشه هاي مجرمانة شخصي از حالت فكر و تصميم خارج گرديده به مرحلة ‌عمل درآيد. تظاهر خارجي و مادي انديشة بزهكارانه را مي‌توان به رفتار مجرمانه تعبير كرد كه اين رفتار انواع گوناگون دارد. رفتار مجرمانه ‌غالباً به شكل مثبت (فعل) و يا منفي (ترك) مي‌باشد. در اينجا به بررسي مختصر اين دو نوع رفتار مجرمانه با ذكر نمونه‌هايي از جرايم تهدید علیه بهداشت عمومی  مي‌پردازيم.

1- رفتار مجرمانه مثبت (فعل):

رفتار مجرمانه غالباً به صورت مثبت (فعل) مورد نهي قانونگذار قرار گرفته و مجازاتي براي آن مقرر شده است در اين موارد عنصر مادي عبارت است از اقدام به امري كه مقنن منع كرده است بنابراين عنصر مادي يك فعل مثبت مي‌باشد. اين فعل مثبت غالباً با فعاليت فيزيكي بزهكار مانند رفتار، گفتار، نوشته ها و مانند آن همراه است

عنصر مادي برخي از جرايم به صورت نگهداري يا داشتن يك حالت مي‌باشد. غالب نويسندگان حقوق جزا اين قسم از جرايم را نيز داخل در جرايم فعل دانسته و گفته اند: رفتار مجرمانه مثبت (جرم فعل) لزوماً همراه با يك فعاليت فيزيكي نيست مثلاً در مواردي كه عمل مثبت به صورت داشتن يك حالت يا نگهداري يك شيء است هر چند يك فعاليت فيزيكي از مرتكب بروز نكرده اما با توجه به اين كه مرتكب دست به كاري زده است كه مورد نهي قانگذار بوده لذا جرم تحقق يافته است. [2]

برخي از نويسندگان نيز نگهداري و داشتن حالت را در كنار فعل و ترك فعل ذكر كرده و آن را خارج از جرم فعل دانسته اند.[3] به نظر مي‌رسد اختلاف نظر فوق تنها جنبة علمي‌و كلاسيك دارد و فاقد فايدة عملي است چرا كه نگهداري و داشتن در برخي از جرايم به عنوان عنصر مادي جرم پذيرفته شده و ترديدي در آن وجود ندارد و مشخص كردن جايگاه آن در ميان عناصر مادي فايدة عملي ندارد .

[1] نوربها، رضا، 1375، زمينة حقوق جزاي عمومي، چاپ دوم ص 148.: تهران ، كانون وكلاي دادگستري،

[2] همان منبع ص 186.

[3] وليدي،‌ محمد صالح ، حقوق جزاي عمومي، ج 2، چاپ اول،‌ ص68.تهران،‌

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

1392بررسی  فقهی و حقوقی جرایم زیست محیطی در قانون مجازات اسلامی