تاريخچه حقوق اقليتها در اسلام

حقوق اقلیت‌ها یكی از موضوعات مهم در تاریخ اسلام است كه از زوایای مختلف مورد توجه متفكران مسلمان قرار گرفته است. پیامبر اسلام در سیره و رفتار خویش به خوبی احترام به حقوق اقلیت‌ها را به نمایش گذاشته است و بدون شك الگوی رفتاری همه مسلمانان در این موضوع و موضوعات دیگر است و تاریخ، رفتار پیامبر(ص) با اقلیت‌هایی كه در پناه حكومت ایشان در مدینه و اطراف آن می‌زیستند، را ثبت كرده است. قرآن كریم همه انسانها را از نظر اجتماعی برابر اعلام كرد و رسول­خدا(ص) و اولیای گرامی‌اش با راه و رسم و رفتار خود این برابری را عینیت بخشیدند و جاودانه ساختند.

پیامبر(ص) پس از هجرت به مدینه نیز با انعقاد پیمان­نامه‌ها عمومی مدینه برابری حقوق مسلمانان و یهودیان را به رسمیت شناخت و به آنان اجازه داد بر اعتقادات خود باقی بمانند، علی‌رغم همه حسادت‌ها و دشمنی‌های یهودیان با پیامبر(ص) با آنها صبور بود و از انفاقشان چشم می‌پوشید و ‌آنان را با مسلمانان برابر می‌دانست و دینشان را محترم می‌شمرد. [1]

از حقوق اقلیت‌های ساكن در حكومت نبوی، احترام به دین آنان است. براین اساس آنان حق دارند به طور علنی و رسمی بر دین خود باقی بوده و اعمال عبادی خویش را انجام دهند، این حق را پیامبر(ص) برای اقلیت‌های دینی كه در مدینه یا اطراف آن زندگی می‌كردند، قائل بودند و به حق آنان احترام می‌گذاشتند. پیامبر(ص) از همان آغاز كه به مدینه مهاجرت كردند، یهود مدینه را به پیمان همزیستی مسالمت­آمیز دعوت كردند و آنان و مسلمانان و كلیه هم­پیمانان آنان را از یك امت خواندند

ایشان محدودیت خاصی برای دین یهودیان در مدینه قائل نشدند؛ همچنان كه مسلمانان در مسجد مدینه نماز می‌خوانند، آنان هم در معابر خویش آزادانه به عبادت می‌پرداختند و هیچ مسلمانی حق تعرض به معابر آنان را و اعتراض به حضور علنی آنان به عنوان غیرمسلمان نداشت، تا زمانی كه این اقلیت‌ها بر پیمان خود با پیامبر(ص) استوار بودند و حتی زمانی كه گروهی از مسیحیان نجران برای بررسی تحقیق درباره اسلام به مدینه آمدند، پیامبر(ص) آنان را در مسجد به حضور پذیرفت و به آنان اجاره داد تا در همان عبادت كنند و مسیحیان به سوی مشرق ایستادند و عبادت خویش را به جا آوردند که این به معنای پذیرش حقوق اقلیت‌ها در عرصه مذهبی و دینی است. [2]

آزادی داشتن معابد نیز در اسلام پذیرفته شد و بر همین اساس معابد اهل كتاب در جنگ‌های صدر اسلام هیچ گونه مورد تعرض واقع نشده است.

نكته دیگر اینكه پیامبر(ص) به اقلیت‌ها اجازه می‌دادند كه مسائل اعتقادی و دینی به مناظره و حتی جدال با ایشان بپردازند. پیامبر(ص) مأمور بود كه در صورت لزوم به جدال بپردازد؛ البته حضرت غالباً از جدال پرهیز می‌كرد. [3]

پیامبر(ص) در عرصه جامعه هم به اقلیت‌ها احترام می‌گذاشت و برای آنان هم از حقوق و آزادی­های یكسان قائل بودند. پیامبر(ص) به شخصیت انسانی آنان هم احترام می‌گذاشت. ایشان حتی به مأموران مالیاتی خود سفارش می‌كرد كه در رفتار با اقلیت‌ها ملاطفت بیشتری به خرج دهند، همچنان كه با عبدالله ارقم كه مأمور جمع­آوری جزیه از اهل كتاب بود، فرمودند:

«الا من ظلم معاهداً او كلفه فوق طاقته او انتقصه او اخذ منه شیئاً بغیر طیب نفسه فأنا حجیجه یوم القیامه».

«آگاه باش هركس كه به كافر معاهدی ظلم كند یا او را به امری فوق توان و طاقتش وادار نماید یا نقصانی به او وارد كند یا بدون رضایت خاطر از وی چیزی بگیرد من در روز قیامت طرف او هستم. علیه او به پا می‌خیزم».

[1] . عمید زنجانی عباسعلی، (1388) حقوق معاهدات بین المللی و دیپلماسی در اسلام، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت)، چاپ چهارم،ص56

[2] . شيخ طوسى، كتاب الخلاف، الجزء الخامس، ص 553، مسئله 22.

[3] . ترنبري، پاتريك، حقوق بين الملل و حقوق اقلیت ها، علي اكبرآقا يي و آزيتا شمشادي، تهران، پژوهشكدة مطالعات راهبردي، 1379 ، ص58

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

تحلیل سیاست کیفری ایران در قبال جرایم علیه تمامیت جسمانی اقلیت های دینی